Superheldenbrein

In zijn eentje verslaat hij met gemak twintig ninja’s. Met onwaarschijnlijk goede timing is hij elke beweging van de vele vijandige armen en benen net een fractie van een seconde voor. Eén voor één slaat hij zijn aanvallers bewusteloos. Want doden is niet zijn stijl. Oja, en hij is blind.

(c) HART (1-800-HART), via Flickr.com

Netflixverslaafden zullen de meest recente versie van de superheld al voor zich zien. Toch bestond Daredevil al lang vóór Netflix. En het leuke is dat er een kern van waarheid zit in zijn bovenmenselijke kwaliteiten.

We weten namelijk dat de hersenen zichzelf opnieuw organiseren als prikkels uit één van de zintuigen wegvallen. Dit heet cross-modale plasticiteit: hersenweefsel dat normaal gespecialiseerd is in het verwerken van informatie uit bijvoorbeeld de ogen, de visuele hersenschors, gaat zich als iemand zijn zicht verliest met hele andere zaken bezighouden. Bijvoorbeeld met het verwerken van geluiden of tast. Dat laatste is natuurlijk heel handig, voor het lezen van braille. Andersom werkt dit ook voor dove mensen: hun gehoorschors helpt bij het verwerken van beelden.

Onlangs gaf de Israëlische neurowetenschapper Amir Amedi een lezing bij ons aan de VU. Hij ontwikkelt sensory substitution devices – apparaten die informatie van het ene soort (bijvoorbeeld licht) omzet in een ander soort (geluid). Denk hierbij aan een camera die een blind persoon in een soort bril draagt.  Deze camera filmt wat diegene zou zien als zijn ogen nog zouden werken. Deze beelden worden dan in complexe geluiden omgezet, soundscapes genaamd, die de blinde persoon leert ontcijferen. Zo hoort de blinde wat hij anders zou zien.

Door voor en na het leren ontcijferen van zulke soundscapes hersenscans te maken, onderzoekt Amedi met zijn team wat het brein doet met deze geluiden. En wat blijkt: de training met de soundscapes verandert de visuele hersenschors. Deze gaat steeds specifieker bepaalde geluiden onderscheiden, bijvoorbeeld letters of kleuren, alsof het echt visuele prikkels waren.

Voor blinden en doven biedt dit onderzoek mooie kansen. Zoals het project “Mathmusic”, waarin Amedi en collega’s blinden leren om grafieken te lezen. Op de Mathmusic-website kan je je grafiek uploaden en je grafiek-soundscape rolt eruit. Daredevil had zijn hersenplasticiteit dus ook voor wiskunde in kunnen zetten. Maar of hij daarmee New York van de ondergang had kunnen redden?

Het onderzoek naar cross-modale plasticiteit verkent de grenzen van hoe trainbaar ons brein is. Maar er is wel veel geduld en oefening nodig om bijvoorbeeld de visuele hersenschors aan te leren hoe bepaalde geluiden omgezet moeten worden in “beelden”. Na tien uur oefenen kan een blinde met behulp van de soundscape-camera zijn schoenen vinden in zijn kamer. Na zeventig uur kan iemand kenmerken herkennen van gezichten, bijvoorbeeld een lach.

De kunsten van Daredevil zijn ook niet over één nacht ijs gegaan. Zou zijn jarenlang getrainde visuele hersenschors ervoor zorgen dat hij de vijand al van kilometers afstand aan hoort komen? Of voor het opmerken van de minieme verhoging in de hartslag van geheime liefde Karen Page?

Ik zou hem graag eens in de scanner leggen, mocht hij me een keer komen redden.

Deze column verscheen eerder in Bionieuws.

Advertenties