Eindelijk volwassen (helaas)

Wanneer voelde jij je volwassen? Ik in elk geval niet toen ik wakker werd op mijn achttiende verjaardag. Misschien was het eerste gevoel er de dag dat ik naar mijn studentenkamer in Utrecht verhuisde. Maar toen was ik nog zeventien. Of toen ik in het ziekenhuis belandde en het niet nodig bleek om op mijn ouders te wachten voor de arts vertelde wat ik mankeerde. Maar toen was ik twintig (en ik ben overigens weer helemaal hersteld). Op de dag dat ik achttien werd, gebeurde er helemaal niets bijzonders.

Een leeftijdsgrens stellen aan wanneer iemand geen kind meer is maar een wilsbekwame en emotioneel stabiele volwassene is natuurlijk altijd arbitrair. Vanaf je achttiende mag je van de ene op de andere dag autorijden, stemmen, in je eentje diagnoses aanhoren. Maar wordt er ook van je verwacht dat je geen jeugdhulp meer nodig hebt, de consequenties van je gedrag kan overzien en je impulsen onder controle hebt. Is dat realistisch?

Hersenonderzoek laat zien dat ons brein helemaal niet ineens ‘af’ is als we achttien zijn. Er zijn hersengebieden die tot zeker halverwege ons twintigste ontwikkelingsprocessen laten zien. Dit zijn met name gebieden waar complexere verwerking plaatsvindt, bijvoorbeeld de prefrontale hersenschors. Gebieden die we nodig hebben als we ons gedrag op de langere termijn willen plannen. En ons niet teveel willen laten leiden door onmiddellijke beloningen en invloed van anderen.

Waarom zijn we dan eigenlijk volgens de wet volwassen als we achttien zijn? Dat vroegen Australische onderzoekers zich onlangs ook af in een artikel in The Lancet. Hoogleraar Susan Sawyer en haar collega’s stellen voor om de bovengrens van de adolescentiefase officieel te verhogen naar vierentwintig jaar. Dit idee is niet alleen ingegeven door de inzichten over hersenontwikkeling, maar ook door de verschuivende leeftijd waarin jongeren volwassen mijlpalen bereiken, zoals kinderen krijgen of hun opleiding afronden.  Is een hogere leeftijdsgrens een goed idee?

Ja, omdat de omgeving grote invloed heeft op de hersenontwikkeling tijdens de adolescentie. Als het gaat om jeugdstrafrecht of jeugdhulp, kan dit dus beter niet te abrupt stoppen met achttien. De ontwikkeling kan dan maar beter een duwtje in de goede richting krijgen: jeugdstraffen, gericht op heropvoeding en bijscholing, en de juiste hulp. In 2014 is het adolescentenstrafrecht ingevoerd, waardoor jongeren tot vierentwintig via jeugdstrafrecht berecht kunnen worden.

Nee, omdat als dit extra zetje niet nodig is, iemand vooral niet geremd moet worden in volwassen gedrag. Jongeren langer onvolwassen noemen kan tot lagere verwachtingen leiden, door de omgeving, maar ook door henzelf. ‘Plannen? dat kan ik nog niet want mijn brein is nog niet af!’ Negatieve verwachtingen zijn zo jammer: steeds meer onderzoek laat zien dat tijdens de adolescentie de hersenen juist ook flexibeler en creatiever zijn, dat sommige leerprocessen anders en misschien wel beter werken.

Officieel verhogen is dus misschien niet de beste oplossing, flexibeler omgaan met leeftijd wel. Zeker als het gaat om jeugdhulp en strafrecht. Hoewel ook ik op mijn twintigste liever nog even op mijn ouders had gewacht toen de arts ineens aan mijn bed stond.

 

Deze column verscheen eerder in Bionieuws.

Advertenties